De Wilde Wijngaard

“Wat hebben ze daar nu weer aangeplant ..?”
“Oh, dat daar …. dat gaat een nieuwe wijngaard worden ….”
“Maar dan wel een heel aparte vorm voor een wijngaard…. !”
(gehoord van : passanten, op de fietsroute langs de Swifterringweg)

Na twee jaar van intensieve voorbereiding gaf de kersvers opgerichte Stichting Wijnbouw Lelystad (SWL) begin 2016 het startsein voor de aanleg van haar gedurfd ontworpen “De Wilde Wijngaard”. Die zal verrijzen op een bio-perceel van 1 ha bij de Broekemahoeve aan de Elandweg 84 in Lelystad-Oost. Dit perceel, dat de stichting pacht van Wageningen University Research (WUR) maakt deel uit van de omringende WUR-proefvelden.
.

De aanplant…

Een select groepje grijze maar energieke landbouwers-in-ruste trok met hun machines en hun kennis het perceel in en maakte binnen een maand de grond gereed voor de aanplant op 7 juni 2016.

Vanaf die datum groeiden midden in het indrukwekkend weidse polderlandschap de aangeplante 3000 druivenstokken voorspoedig op.
Als druivensoorten voor mooie witte wijn kozen we Souvignier Gris (1500), Johanniter (900), Solaris (200), en Witte Elbling (200) ; voor een kleine hoeveelheid mooie rode wijn ook nog Rondo (200). In oktober 2017 leverden die al een eerste oogst van 350 liter, zodat we in 2018 onze eerste zuivere bio-streekwijn kunnen proeven. Naar dat feestje kijken we nu al uit!

…. en waar die om draait : Natuurlijke rijkdom
In deze opgroeiende druiventuin aan de Elandweg brengt ons werkteam gezamenlijk de ontwikkelingsprincipes van biodiversiteit en permacultuur in praktijk – vandaar de keuze voor kleinere en experimentele neventeelten zoals ciderappels, bessen en zo mogelijk ook aardbeien en kruiden.
Na dompeling in mycorrhiza(wortelschimmel)-gel plantten we de wijnstokjes in een laag van houtsnippers die de onmisbare bodemschimmels doen groeien. Er komt een beschermende windhaag van een bonte verscheidenheid aan struiken en kleine bomen. Alle snoei- en groenmaterialen krijgen hun verdiende recycling en compostering. Bodemverdichting voorkomen we door lichte werktuigen en gereedschappen te gebruiken in plaats van zware trekkers. We rehabiliteren een oude maar superduurzame snoeimethode die de levensduur van de wijnstokken 3-voudig verlengt. We bouwen kraamkamers voor een grotere diversiteit aan insecten, en daar komen weer meer soorten kleine zoogdieren en vogels op af. Rondom en tussen de druivenrijen zaaien we een grote diversiteit aan bloeiende planten in. Gebruikmakend van een voor levend materiaal geschikte sprinklervoorziening kunnen we met compostextracten de micro-bodemdiversiteit gericht verrijken.

Dankzij dit alles zal zich gaandeweg de bijzondere biotoop ontwikkelen van een geimiteerd biodivers bos met wijnstokken als klimbomen en een schimmeldominant biobodemleven: Een agro-forestale druivenbiotoop.

……. met als effecten van deze werkwijze:

  • rustige groei van de stokken door de afwezigheid van kunstmest
  • hogere weerstand van de wijnstokken tegen schimmelziekten
  • ongerepte bodembiodiversiteit door af te zien van bestrijdingsmiddelen
  • een korrelvormige bodemstructuur met een optimale waterhuishouding
  • geen uitspoeling van nutriënten, geen erosie, geen emissies
  • een rijke biodiversiteit van levensvormen en levensnivo’s
  • een positief effect op natuur en omgeving
  • een gezonde werkomgeving voor iedere medewerker
  • sterke druivenplanten met een lange levensduur
  • een hoge kwaliteit van de geoogste druiven

Met – mits goed verwerkt – als eindresultaat/product: natuurzuivere en vooral lekkere ‘Wilde Wijn’.

De Wilde Wijngaard ….. wordt een fijne plek voor veel mensen

Onze hier beschreven duurzame aanpak van wijnbouw is arbeidsintensief. Het werk in de Wilde Wijngaard gebeurt door een team van enthousiaste vrijwilligers aangevuld met stagiaires, studenten en WWOOF-ers (meest buitenlandse vrijwilligers in kort verband). Ook mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt vinden hier een zinvolle en begeleide werkplek.

Voor geïnteresseerde bezoekers vormt de De Wilde Wijngaard straks een prachtige natuurlijke druiventuin waar zij terecht kunnen voor een wandeling of een rondleiding, voor workshops, cursussen en adviezen.

De Wilde Wijngaard zal zich gaandeweg tot een kennisknooppunt ontwikkelen (zie hieronder) en tot een sociale gemeenschaps-onderneming: Veel mensen zullen er met plezier een zinvolle bijdrage aan leveren.

Mooi, maar het gaat ons om meer ….

Wijnbouw blijft wereldwijd voorlopig nog de meest vervuilende agrarische bedrijfstak. Biowijnbouw is in dat opzicht maar weinig beter, met het langdurig en hardnekkig blijven gebruiken van kopersulfaat en zwavel als bestrijdingsmiddelen tegen schimmelaantasting. Aan zulke feiten denk je liever niet als je net van een heerlijk glas wijn geniet. Ook denk je maar even niet aan de resten bestrijdingsmiddel die je op datzelfde moment binnen krijgt.

Als de belangrijkste oorzaken van deze milieu- en product-vervuiling noemen we hier:

  • de inrichting van wijngaarden als monocultuur,
  • een gemiddeld te hoge productie per plant,
  • de inzet van bodemleven-schadende bestrijdingsmiddelen en kunstmest,
  • bodemverdichting door zware mechanische belasting,
  • plant-schadelijke snoeimethoden,
  • een hoog energieverbruik

De kennis over hoe wijnbouw veel schoner kan (worden) is de afgelopen 20 jaar (weer) beschikbaar gekomen. Maar die kennis wordt in de praktijk en ook in Nederland nog weinig benut. Min of meer begrijpelijk, want de gemiddelde (buitenlandse) wijnboer kan zijn vervuilende aanpak maar moeilijk veranderen vanwege zijn sterk vervuilde en dode bodem. Daarnaast heeft hij te maken met hoge kosten, tegenwerkende regelgeving, ontbrekende praktijkvoorbeelden, en met hiaten in zijn kennis.

Ja natuurlijk, in Flevoland !

In onze jonge Flevopolder en met name rondom Lelystad ligt dat anders, met veel nog relatief schone landbouwgrond met levende bodem. Verder is er een hoge dichtheid van biologische bedrijven met veel voorhanden kennis over natuurlijke teelten en bodemleven, en liggen er zelfs biologische proefvelden van Wageningen University Research. En … er bestond ook al 15 jaar een eerste succesvolle, zij het wel heel kleine voorbeeldpraktijk van schone wijnbouw: Biologische wijngaard El Placer, gelegen op de Groene Velden in Lelystad. Zulke gunstige condities vragen er gewoon om ze te benutten.
Voor ons als bestuur van Stichting Wijnbouw Lelystad diende de voorbeeldpraktijk van El Placer in nog wat verbeterde vorm als leidraad voor de inrichting en aanleg van De Wilde Wijngaard.
Niet omdat er zonodig nog meer biowijn geproduceerd moest worden, maar vooral:

  • om een grootschaliger praktijkvoorbeeld te realiseren van schone en natuurlijke wijnbouw, en
  • om uit dit voorbeeld een door onderzoek gefundeerde model- aanpak af te leiden voor ook elders onder uiteenlopende omstandigheden te realiseren schone biotopische wijnbouw.

… en dat vergt dus … onderzoek, maar ook ontwikkeling

We bedoelen dan onderzoek van de ontwikkeling van het biobodemleven, de plantgezondheid, en de oogstcijfers. Al ver voor de aanplant lieten we nul-metingen uitvoeren die we in meervoud zullen herhalen. De speciale sprinklerinstallatie maakt een nauwkeurig experimenteel toedieningsprogramma mogelijk van diverse bio-verzorgingsvloeistoffen, ook voor deelpercelen; alle maatregelen en hun effecten zullen we registreren volgens wetenschappelijke onderzoeksmaatstaven. Dat mondt over een periode van 5 jaar uit in analyse, verwerking en conclusies. Deze nieuwe gefundeerde kennis verwerken we in te publiceren artikelen, brengen we over in voordrachten en op educatieve instructie-borden voor bezoekende groepen personen.

En wat het echte verschil kan gaan maken :

Lukt dit alles, dan hebben wij het wel mooi voor elkaar maar zitten onze buitenlandse collega’s nog steeds met hun vervuilde bodems.
Daarom gaan we in ons project ook aan de slag

  • om via meervoudige experimenten een overdraagbare aanpak te ontwikkelen voor het microbiëel regenereren van vervuilde wijnbouwbodems
    en als ook dat slaagt,
  • om binnen- en buitenlandse wijnbouwcollega’s over die aanpak te informeren en te adviseren via cursus- en trainingsprogramma’s.

Voor dit laatste gaan we dan samenwerken met binnen- en buitenlandse partnerorganisaties.

Wie weet staat dan de nu nog vervuilende wijnbouwwereld er over 10 jaar beter voor, en bekomt een glas wijn je een stuk beter!